26-01-2025 10:32
Hoe komt Elburg toch aan die kaarsrechte straten?
Elburg is een prachtige oude vestingstad aan de voormalige Zuiderzee. Binnen de stadsmuren lijkt het alsof de tijd heeft stilgestaan. Maar als we de maquette van de historische binnenstad in Museum Elburg bekijken valt het kaarsrechte stratenplan op, en de locatie van de kerk, ergens weggemoffeld in een hoek bij de stadsmuur. Meestal bestaan middeleeuwse binnensteden uit een wir-war van kromme of rondlopende straten rondom een kerk of de markt. Hoe komt Elburg dan aan zijn dambord-plattegrond? Dat komt omdat de stad eigenlijk veertiende-eeuwse nieuwbouw is.
De zee die geeft en de zee die neemt
Daarvoor moeten we terug naar de middeleeuwen. In de dertiende eeuw lag hier een nederzetting, die in 1233 stadsrechten kreeg van graaf Otto II van Gelre. Elburg draaide op landbouw, visserij en vooral op handel, vanwege de gunstige ligging aan de Zuiderzee. Vanuit hier was je immers zó op weg naar Scandinavië of Engeland.
Maar diezelfde Zuiderzee bedreigde de jonge stad ook. Als het stormde, sloegen de golven grote stukken land weg. En in twee grote overstromingen in 1362 en 1367 verdronken honderden mensen en dieren.
Daarom besloot Willem van Gulik, hertog van Gelre, om dan maar de hele stad te laten verplaatsen. In 1392 gaf hij zijn rentmeester Arent Thoe Boecop de opdracht om Elburg 'te versetten'. Dat liet Thoe Boecop zich geen twee keer zeggen: hij ging aan de slag en kwam met een vooruitstrevend ontwerp. Elburg moest gebouwd worden in het rechthoekige dambordpatroon van een Romeinse stad, met kaarsrechte straten en stegen. Volledig ommuurd, met twee toegangspoorten (de Mheen- en de Goorpoort), twintig muurtorens en vier hoektorens.
Binnen vier jaar stond er een nieuwe stad
De nieuwe stad werd in vier jaar uit de grond gestampt en in 1396 was het werk klaar. Alleen de kerk stond nog buiten de muren, omdat de bisschop nog geen toestemming had gegeven voor de verhuizing. Pas een jaar later kwam die toestemming en werd de kerk binnen de muren geplaatst. Maar die paste alleen nog weggemoffeld in een hoek bij de stadsmuur, want het hart van de stad was al bebouwd.
In de eeuwen daarna werden er uiteraard verbeteringen aan de vesting aangebracht, maar aan het oorspronkelijke stratenplan is nooit iets veranderd. En zo komt het dat Elburg er nog vrijwel net zo uitziet als 628 jaar geleden.
💬 Mail ons!
Heb jij een tip of opmerking? Mail naar de redacties: [email protected] of bel:
Redactie Nijkerk 0341-798298 | Redactie Nunspeet 0341-258133