Het belang van 4 mei volgens Johan van Sonnen: ‘Geschiedenis leren begrijpen’

Op 4 mei is Nederland om 20.00 uur twee minuten stil tijdens de Nationale Herdenking. Ook op begraafplaats Oostergaarde is er een herdenking. Die begint om 19.30 uur en wordt georganiseerd door Comité 4 mei. 

“In de wereld worden nog steeds dezelfde fouten gemaakt als in het verleden", zegt Van Sonnen.  

Hij vindt dat mensen niet leren van de geschiedenis als het om oorlogen gaat. “Kijk je naar Oekraïne en het Midden-Oosten, dan is daar één persoon die de baas wil spelen, de grens over gaat en verkeerde keuzes maakt. Het gaat om rijkdom en macht en mensen worden in hokjes geplaatst.” 

Volgens hem sluit dat aan bij het thema van het Nationaal Comité 4 en 5 mei: de geschiedenis leren begrijpen en luisteren naar een verdwijnende generatie. 

“Herdenken is voor mij stilstaan bij de geschiedenis en het verleden laten aansluiten op het heden”, vertelt Van Sonnen. “Gezamenlijk stilstaan en doorgeven met en aan generaties die zelf geen oorlog hebben meegemaakt.”

Van Sonnen staat zelf op 4 mei altijd stil bij zijn opa. Die was in de jaren 1946-1949 militair in Nederlands-Indië. “Als veteraan heeft hij in die vier jaar een trauma opgelopen, maar dit altijd verstopt. Hij heeft er nooit over kunnen praten tegen mijn moeder of mijn ooms", herinnert hij zich.  

Als kind was hij vaak bij zijn opa, waar hij een goede band mee kreeg. “Hij praatte toen wel over die tijd, toen hij in een hinderlaag is gelokt. Hij is in 2009 overleden, maar heeft dat nog wel op papier gezet. Met mijn opa heb ik er nog over kunnen praten, maar ik had hem nog veel meer willen vragen.”

Van Sonnen raakte in 2014 betrokken bij de Dodenherdenking. Dat jaar hield toenmalig burgemeester Harm-Jan van Schaik een toespraak en noemde hierbij Wouter van Dam die in het verzet zat en in 1945 is terechtgesteld in Varsseveld.  

“Door mijn interesse in de Tweede Wereldoorlog weet ik zelf veel over het verzet in Harderwijk", vertelt hij. Op Oostergaarde liggen zes graven van verzetsmensen naast elkaar, langs wat door Van Sonnen het ‘Verzetslaantje’ wordt genoemd.  

Van Sonnen werd uitgenodigd voor een nieuw te vormen Comité 4 mei. Sinds 2015 organiseert Comité 4 mei de herdenking namens de gemeente Harderwijk. Dat gebeurt samen met de beheerders en vrijwilligers van Oostergaarde. “Zij werken hard om de begraafplaats mooi te maken, zodat het een visitekaartje is voor de herdenking.”

Tijdens Dodenherdenking worden niet alleen slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht, maar ook slachtoffers van andere oorlogen. Op Oostergaarde liggen onder meer verzetsstrijders, militairen die omkwamen in Nederlands-Indië en Nieuw-Guinea, en geallieerde soldaten. Hun namen staan allemaal vermeld op het monument.  

Op Oostergaarde liggen ook geallieerde soldaten begraven. Het gaat onder meer om Engelse en Canadese vliegtuigbemanningsleden die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn neergestort in Harderwijk en omgeving. Op de begraafplaats staat een wit kruis van opoffering als blijvende herinnering aan de oorlog. Oostergaarde maakt deel uit van een groter geheel van geallieerde begraafplaatsen. 

Daarnaast worden ook Belgen herdacht die in 1918 als vluchteling in Harderwijk verbleven. Tijdens hun internering zijn veel van hen overleden aan de Spaanse griep. 

De landscouts van Ragay Redoz en Verbraak Margriet Groep en de waterscouts van Tjerk Hiddes staan al enkele jaren met foto’s om deze slachtoffers een gezicht te geven. “Zo laten we de herinnering aan deze meestal jonge mannen voortleven. Een gezicht zegt meer dan een naam.”

Vanaf half acht loopt de stille tocht over de begraafplaats. De route gaat langs verschillende graven en monumenten, waaronder het Belgisch militair ereveld en het monument voor Harderwijkse oorlogsslachtoffers. 

“Mijn motto is: het gaat erom dat je herdenkt en iedereen is vrij te herdenken wat hij of zij herdenkt. Iedereen heeft zijn eigen verhaal, dat geldt zeker ook voor de aanwezige veteranen.”