We fietsten er naartoe en parkeerden op advies in een enorme fietsenstalling van bijna 1000 plekken onder het centraal station, met een interne reparatiewerkplaats. Bovengronds gekomen werden we opgevangen door twee vriendelijke gastvrouwen: Blauwe Engelen van de Stichting Gastvrij ‘s-Hertogenbosch met de vraag: bent u een beetje bekend in onze stad? We kregen een plattegrond en konden meteen instappen in een elektrische bus, bestuurd door een pensionado, die ons - ook weer gratis – rondreed. Hij vertelde ons allerlei leuke feitjes over bijzondere panden, personen, enzovoorts.

We stapten uit op de Markt, hard toe aan koffie, en voelden van elkaar: nu moet die Bossche Bol erbij komen. Dat vraagt om toelichting. De Bossche Bol behoort tot de categorie ‘groot gebak’, en dat hebben we geweten. Over de geschiedenis van de Bol is veel geschreven, en er bestaat ook verschil in uitleg over. Vergeet de bekende moorkop, de Bol heeft bijvoorbeeld geen slagroomtoef er bovenop. De Bol wordt gebakken van soezenbeslag, gedoopt in gesmolten pure chocolade, en daarna gevuld met slagroom. Maar daarin zit een deel van het geheim: vroeger zat er banketbakkersroom in, maar vandaag is de vulling niet zomaar slagroom, en dat proef je.

De Bol heeft een doorsnee van ongeveer 12 centimeter. Er bestaat zelfs nog een reuzenbol die twee keer zo groot is, maar we probeerden alleen al de gedachte daaraan te verdringen. Om ons beter te concentreren sloten we ons ook af voor varianten in samenstelling en benaming, zoals schjeklaodebol, Bossche meisjes, Bossche zoen e.d. De Bol verschilt van bakker tot bakker, zo ook de prijs: wij betaalden € 4,35, maar we hebben ze ook gezien voor € 4,85. Er is zelfs Bosche Bollenijs te koop, zoals we later zagen. Maar laten we gaan eten.

De ober bracht onze koffie en Bol met een gezicht waarop je las: “natuurlijk, verstandig dat u dit hebt besteld”. Compleet met mes en vork, want de chocolade is zo samengesteld dat ze niet meteen brokkelt en eraf springt maar gesneden kan worden, net zoals je bijvoorbeeld een geconfituurde honingpeer of aardappel eet. De smaakbeleving is nauwelijks uit te leggen, maar je proeft al bij de eerste hap het mysterie: de geschiedenis, de uniciteit van het product, het geheim van de juiste bereiding, het vakmanschap, het voorrecht dat jij dit zomaar mag nuttigen. Ik heb nog even aan de onderkant gekeken of er een certificaat van echtheid op stond, maar vond dat niet.

De consumptie van de Bol is dus een uitgesproken rituele beleving, je geest wordt meegenomen in een werveling van associaties, je beseft deelgenoot te worden van een geheim dat je met massa’s onbekenden deelt, zelfs ver over de grens wil men de Bol. Wel is het denk ik een goed advies om hem niet vaker dan hooguit één keer per jaar te eten. Om het exclusief te houden, daarnaast om gezondheidsredenen. Maar je moet de Bol wel tenminste eens in je leven ondergaan, anders kun je er niet over meepraten. Meepraten willen we natuurlijk allemaal, maar in dit geval is zwijgen geboden als je geen ervaringsdeskundige bent.

Ton van Leijen ([email protected])