Harderwijk kreeg op 11 juni 1231 haar stadsrechten van Graaf Otto II van Gelre en Zutphen. Burgemeester De Jong Saakes en zijn wethouders hebben voor de festiviteiten het (voor toen) enorme bedrag van 4500 gulden uitgetrokken. De burgemeester is breed lachend om een grap van de naast hem staande prins Hendrik in het begin van een voor de gelegenheid gemaakte film te zien.

Van haring naar paling, het einde van de Zuiderzee-visserij

De film legt onbewust ook een stukje visserijgeschiedenis vast. Een jaar na het grote feest wordt het laatste gat in aanleg van de Afsluitdijk gesloten en dat luidt het einde in van grootschalige visvangst op de Zuiderzee, die dan IJsselmeer wordt.

Op het filmbeeld van 1931 zijn nog vele Harderwijkers te zien die net als eerdere generaties haring, garnalen en ansjovis met hun botters de haven binnen brachten. Een zwaar bestaan, alleen al het varen met de schepen stelde hoge eisen vanwege een zandbank en ondiepte, en bij storm, windstilte of strenge winters viel er niets te verdienen. De vissers moesten overschakelen op vangst in zoetwater en kwamen op den duur dan met baars, snoekbaars en paling terug.

Toen de polders kwamen was het voor de meesten voorbij, er voeren steeds minder boten met HK uit, de meeste schippers en vissers zochten elders een baan. Er is nu nog een vloot van een kleine vijftien schepen waarvan er een handjevol in de thuishaven kan aanmeren. Harderwijk houdt geloof in de visserij op het IJsselmeer en dus in de zichtbaarheid van de botters. En paling, of beter aal, blijft er gewoon te koop, volgens de kenners is het 'een koningsmaal'.

'Wij staan op hun schouders'

Een in Engeland geboren dame die de ter plekke vertoonde film bekijkt is vol bewondering voor het werk van de vissers. "Hard werken, doorleefde gezichten, doortastend, altijd buiten ook met kou en vorst. Ongelooflijk wat jullie in Nederland hebben gedaan. Wij staan op hun schouders."

'Tourisme à Harderwijk'

Een film uit 1935 hint al op wat een andere bron van inkomsten voor Harderwijk is geworden: 'tourisme'. Romantisch-exotische opnames en panorama's van de havenstad met een Franse ondertitel "Au bord du Zuyderzée". Voor het buitenland werden in de periode 1900-1930 veel van dit soort wervende films opgenomen met zoveel mogelijk molens, havens, boten, grachten, mensen in klederdracht en klompen in beeld.

Toen het duurste ijsje nog 10 cent kostte

In de feestfilm van 1931 zijn ook veel Harderwijkers op hun best, in klederdracht, te zien. Opvallend is dat vooral de dames nog wat cameraschuw zijn.

Behalve kijken naar de eerder genoemde historische optocht is er ook ander vermaak en zullen de cafés ongetwijfeld lang open zijn geweest. Inwoners en bezoekers kunnen zich door een fotograaf laten vereeuwigen en een ijskar verkoopt de in die tijd populaire spatsjes of spatsies. Vanille-ijs dat met een soort troffel tussen twee koekjes wordt gesmeerd en afhankelijk van de ijshonger van de klant volgens de teksten op de kar, 2, 3, 5, 7 of 10 cent kost. Verder onder meer nog beelden van een familie-uitje op het IJsselmeer en bijzondere opnames van de Canadese bevrijders uit 1945.

De aflevering Harderwijk van Een Oogje op Gelderland is maandag 24 januari te zien vanaf 17.20 uur en nu in de onderstaande video. Volgende week historisch beeld van Arnhem. Meer afleveringen vind je op hier.